Santos

Pakhuis Santos is een iconisch rijksmonument aan de Brede Hilledijk in Rotterdam, gelegen in het voormalige havengebied Katendrecht. Gebouwd tussen 1901 en 1903 naar ontwerp van de architecten J.P. Stok Wzn. en J.J. Kanters, werd het pakhuis in opdracht van de Blauwhoedenveem opgericht voor de opslag van Braziliaanse koffie. Met zijn imposante verschijning van acht traveeën breed en zes bouwlagen hoog, was het lange tijd het hoogste pakhuis van Rotterdam. De rijke gevels en de geavanceerde laad- en losinrichting getuigen van de bloei van de Rotterdamse haven in het begin van de 20e eeuw. Sinds de jaren vijftig stond het pand grotendeels leeg, maar in 2017 werd begonnen aan de herbestemming voor designwinkel Stilwerk. Uiteindelijk in 2023 verwierf het Nederlands Fotomuseum het gebouw, met steun van Stichting Droom en Daad, om het te transformeren tot een nieuw onderkomen voor de collectie en tentoonstellingen. Het monument is inmiddels volledig gerestaureerd en op het bestaande pand is een optopping gemaakt van twee verdiepingen voor een bar/restaurant en 16 shortstay appartementen.

Restauratie en transformatie
De transformatie van Pakhuis Santos legt de nadruk op duurzaamheid en circulariteit. Bij de restauratie zijn zoveel mogelijk originele materialen behouden en hergebruikt. Zo zijn de houten laaddeuren en vensterluiken, die in goede staat verkeren, behouden gebleven en worden opnieuw ingezet. Ook de gietijzeren kolommen zijn ontroest en behandeld met een brandwerende coating, waarna ze een menie-rode kleur hebben gekregen, passend bij het oorspronkelijke ontwerp.

In de bestaande pakhuisvloeren is een grote vide gemaakt die alle verdiepingen met elkaar verbindt en daglicht door het gebouw verspreid. Dit zorgt voor een open ruimtelijke beleving, terwijl de oorspronkelijke structuur en materialen zoveel mogelijk intact zijn gelaten. Deze aanpak benadrukt de waarde van hergebruik en respect voor het bestaande erfgoed. De nieuwe opbouw ligt iets terug van de oude gevels, waardoor er een omloop ontstaat met rondom een spectaculair uitzicht op de havens en het nieuwe Katendrecht. Om de transformatie en de optopping mogelijk te maken is uitgebreid onderzoek naar de fundering en de kwaliteit van staal, hout, metselwerk en beton gedaan. Hiervoor is nauw samengewerkt met Wareco en Nebest.

Constructie
Het bestaande gebouw bestaat uit dragend metselwerk gevels met een stalen kolommenstructuur en stalen liggers. De begane grondvloer is van gewapend beton volgens het Hennebique systeem, een van de eerste toepassingen van gewapend beton in Nederland. Deze vloer is ontworpen op een draagkracht van maar liefst 4.000 kg per m2.  De stalen kolommen zijn bijzondere kwadrantijzer profielen, waarbij de stalen vloerbalken aan weerszijden van de kolommen liggen om de kolommen op elkaar te kunnen doorstapelen. Op de stalen vloerbalken liggen houten balklagen. Het pand is gefundeerd op houten palen die na inspectie van de paalkoppen nog goed van kwaliteit bleken te zijn. De stalen kolommen zijn op enkele posities versterkt om de nieuwe opbouw te kunnen dragen. Voor de fundering was geen versterking nodig. Wel is de dakvloer versterkt.

De nieuwe opbouw is een staalconstructie met een staalplaatbetonvloeren. Bijzonder is de tweede huid om de optopping heen die de opbouw als een kroon bovenop het bestaande pand plaatst. De tweede huid is goudkleurig en is gemaakt uit geanodiseerd, geperforeerd aluminium dat met een stalen subconstructie in driehoeksvormen over de opbouw geplaatst is.

Industriebouw publiceerde een interessant artikel over het project: Transformatie van monumentaal pakhuis Santos